وبلاگ
آشنایی با آلات موسیقی (اسامی ،سنتی و غربی)
آشنایی با آلات موسیقی (سازهای ایرانی و غربی)
موسیقی یکی از مهمترین هنرهای بشری است که در فرهنگهای مختلف جهان جایگاه ویژهای دارد. ابزار اصلی تولید موسیقی، آلات موسیقی یا همان سازها هستند. سازهای موسیقی در طول تاریخ در کشورهای مختلف شکل گرفتهاند و هر کدام ویژگیها، ساختار و صدای خاص خود را دارند. به طور کلی سازهای موسیقی به چند دسته اصلی تقسیم میشوند: سازهای زهی، سازهای بادی، سازهای کوبهای، سازهای صفحهکلیددار و سازهای الکترونیکی. در ادامه با مهمترین سازهای ایرانی و جهانی در این دستهها آشنا میشویم.
سازهای زهی
سازهای زهی سازهایی هستند که صدا در آنها از طریق ارتعاش سیمها تولید میشود. این ارتعاش ممکن است با زخمه، آرشه یا ضربه ایجاد شود.
بربط (عود یا رود)
بربط که با نام عود نیز شناخته میشود، یکی از کهنترین سازهای زهی در خاورمیانه است. این ساز بدنهای گلابی شکل دارد و با مضراب نواخته میشود. بربط در ایران، کشورهای عربی و بسیاری از مناطق خاورمیانه رواج دارد و صدایی گرم و عمیق تولید میکند.
تار
تار از سازهای اصیل و مهم موسیقی ایرانی است که با مضراب نواخته میشود. این ساز در ایران و برخی کشورهای منطقه مانند آذربایجان، ارمنستان و تاجیکستان کاربرد فراوان دارد. واژه «تار» در زبان فارسی به معنای رشته یا سیم است.
تنبور
تنبور سازی با دسته بلند و کاسهای گلابی شکل است که معمولاً از چوب توت ساخته میشود. این ساز در موسیقی آیینی و عرفانی ایران، بهویژه در مناطق غربی کشور، جایگاه ویژهای دارد.
دیوان
دیوان نوعی ساز مضرابی از خانواده تنبور است و اندازه آن از تنبور بزرگتر است. این ساز بیشتر در موسیقی کردی در مناطق کردستان ایران، عراق، ترکیه و سوریه استفاده میشود.
سهتار
سهتار از سازهای ظریف و محبوب موسیقی سنتی ایران است که با ناخن انگشت اشاره دست راست نواخته میشود. این ساز چهار سیم دارد و صدای آن لطیف، آرام و احساسی است.
سنتور
سنتور از سازهای زهی-کوبهای موسیقی ایرانی است که به شکل ذوزنقه ساخته میشود. این ساز دارای سیمهای متعدد است که با دو مضراب چوبی نواخته میشوند. سنتور صدایی شفاف و زنگدار دارد و یکی از سازهای مهم در موسیقی سنتی ایران محسوب میشود.
کمانچه
کمانچه یکی از سازهای زهی آرشهای ایرانی است که صدایی نزدیک به صدای انسان دارد. این ساز هنگام نواختن روی زانو یا زمین قرار میگیرد و با آرشه نواخته میشود.
گیتار
گیتار یکی از محبوبترین سازهای جهان است که با انگشت یا پیک نواخته میشود. این ساز در سبکهای مختلفی مانند پاپ، راک، فلامنکو و کلاسیک کاربرد دارد و انواع مختلفی از جمله گیتار کلاسیک، آکوستیک و الکتریک دارد.
ویولن
ویولن کوچکترین عضو خانواده سازهای زهی آرشهای است. این ساز روی شانه قرار میگیرد و با آرشه نواخته میشود. ویولن در موسیقی کلاسیک غربی، ارکسترها و حتی موسیقی پاپ کاربرد فراوان دارد.
سازهای بادی
در سازهای بادی، صدا از طریق دمیدن هوا در ساز و ارتعاش ستون هوا تولید میشود.
فلوت
فلوت یکی از سازهای بادی چوبی بدون قمیش است. صدای فلوت از دمیدن هوا روی لبه دهانه ساز ایجاد میشود و صدایی شفاف و روشن دارد.
کلارینت
کلارینت از سازهای بادی قمیشدار است که معمولاً از چوب سیاه آفریقایی ساخته میشود. این ساز صدایی گرم و انعطافپذیر دارد و در ارکسترهای کلاسیک و موسیقی جَز استفاده میشود.
نی
نی هفتبند یکی از سازهای اصیل موسیقی ایرانی است که از ساقه گیاه نی ساخته میشود. این ساز شش سوراخ دارد و صدایی عمیق و روحانی تولید میکند که در موسیقی سنتی و عرفانی بسیار مورد استفاده قرار میگیرد.
سازهای کوبهای
سازهای کوبهای با ضربه دست یا وسیلهای خاص نواخته میشوند و نقش مهمی در ایجاد ریتم در موسیقی دارند.
دف
دف یکی از سازهای کوبهای مهم در موسیقی ایرانی است. این ساز شامل حلقهای چوبی با پوستی کشیده شده روی آن است و بیشتر در موسیقی عرفانی و آیینی استفاده میشود.
تنبک (ضرب)
تنبک یا ضرب مهمترین ساز کوبهای موسیقی ایرانی است. این ساز جامشکل با تکنیکهای مختلف انگشتی نواخته میشود و نقش مهمی در همراهی سازهای دیگر دارد.
سازهای صفحهکلیددار
پیانو
پیانو از مشهورترین سازهای جهان است. در این ساز با فشردن کلیدها، چکشهایی به سیمهای فلزی داخل ساز ضربه میزنند و صدا تولید میشود. پیانو در بسیاری از سبکهای موسیقی از کلاسیک تا پاپ استفاده میشود.
ارگ
ارگ به دو نوع بادی و الکترونیکی تقسیم میشود. در ارگ بادی صدا از جریان هوا در لولهها تولید میشود، اما در ارگ الکترونیکی صدا توسط مدارهای الکترونیکی تولید و از طریق بلندگو پخش میشود.
آکوردئون
آکوردئون سازی بادی با صفحهکلید و فانوس متحرک در وسط است. نوازنده با باز و بسته کردن آن هوا را به داخل ساز هدایت کرده و صدا تولید میکند.
سازهای الکترونیکی
با پیشرفت تکنولوژی، سازهای الکترونیکی نیز وارد دنیای موسیقی شدند. از مهمترین آنها میتوان به ارگ برقی، ترمین، سینتیسایزر، کیبورد، گیتار الکتریک، گیتار بیس و سهتار الکتریک اشاره کرد.
جمعبندی
شناخت سازهای مختلف موسیقی به علاقهمندان کمک میکند تا بهتر با دنیای موسیقی آشنا شوند و ساز مناسب خود را انتخاب کنند. هر ساز ویژگی صوتی، تکنیک نوازندگی و کاربرد خاص خود را دارد و انتخاب آن به سلیقه، هدف هنرجو و سبک موسیقی مورد علاقه بستگی دارد.
این مقاله توسط مجید سرحدی، مؤسس و مدیر آموزشگاه موسیقی زریاب در نوین اکسپو تهیه شده است. هدف این مجموعه آموزش اصولی سازهای ایرانی و بینالمللی و پرورش هنرجویان در مسیر حرفهای موسیقی است.